1. Cateromarket
  2. Dieta bez laktozy

Dieta bez laktozy

Nietolerancja laktozy, czyli cukru zawartego w mleku, jest jedną z najczęściej występujących nietolerancji pokarmowych. Dochodzi do niej w sytuacji, kiedy w organizmie człowieka brakuje laktazy - enzymu koniecznego do rozkładu laktozy.


Czym jest laktoza?

Laktoza, nazywana też cukrem mlecznym, jest jednym ze składników produktów mlecznych, w tym mleka. Jako węglowodan złożony, laktoza rozkładana jest przez enzym o bardzo podobnej nazwie - laktazę, a następnie wchłaniana przez organizm w postaci glukozy i galaktozy. Niedobór tego enzymu powoduje, że laktoza, zamiast strawieniu w jelicie cienkim, ulega rozkładowi dopiero w jelicie grubym przez florę bakteryjną. Te zaburzenia trawienia powodują liczne skutki uboczne, określane jako nietolerancja laktozy. Ich siła zależy od stopnia niedobór laktazy.


Nietolerancja laktozy – przyczyny i objawy

Nietolerancja laktozy określana jest jako zespół objawów klinicznych ze strony układu pokarmowego. Należą do nich: wzdęcia, przelewanie, nudności, uczucia napięcia, wiatry, bóle brzucha, a nawet biegunki. Ich powstawanie może być spowodowane jednoczesnym lub niezależnym występowaniem dwóch zjawisk. Są nimi:

  • niedobór laktazy - czyli zbyt mała ilość laktazy, enzymu trawiącego laktozę lub jej obniżona aktywność w jelicie cienkim, uwarunkowany genetycznie;
  • hipolaktazja - zespół złego wchłaniania laktozy, czyli upośledzenie wchłaniania laktozy przez jelito cienkie, nabyta lub wrodzona.

Występowanie i diagnostyka nietolerancji laktozy

Zgodnie z szacunkami, w Polsce hipolaktazja występuje u 20-37% dorosłych. Niedobór laktazy może być spowodowany chorobami przewodu pokarmowego, zatruciem pokarmowym bądź przyjmowaniem niektórych leków, takich jak antybiotyki czy niesterydowe leki przeciwzapalne. Na wykształcenie nietolerancji wpływ mają również inne czynniki, prowadzące do uszkodzenia śluzówki jelit. W niektórych przypadkach niedobór laktazy jest wrodzony - wtedy konieczna staje się całkowita rezygnacja z mleka lub przyjmowanie laktazy w postaci tabletek. Warto pamiętać, że niedobór laktazy postępuje z wiekiem. Osoby, które mają za sobą badania w kierunku nietolerancji laktozy, powinny regularnie je ponawiać. W tym celu należy wykonać zlecone przez lekarza: wodorowy test oddechowy, test zmian poziomu glukozy w surowicy krwi, badanie moczu i pH stolca oraz szereg innych badań. Często praktykowana jest też próba eliminacyjna, w trakcie której pacjent całkowicie wyklucza ze swojej diety laktozę na okres dwóch tygodni. Jeśli dotychczasowe objawy ustąpią, a później wrócą po ponownym spożyciu cukru, można podejrzewać nietolerancję laktozy.


Leczenie nietolerancji laktozy

Jedynym sposobem radzenia sobie z nietolerancją laktozy jest obecnie jej eliminacja z diety. Zalecane jest ograniczenie lub całkowita rezygnacja z produktów zawierających laktozę. Szczegółowe zalecenia zależą od postaci nietolerancji laktozy, siły nasilenia objawów oraz wieku chorego. Leczenie uzupełnić można też o przyjmowanie tabletek zawierających laktazę. Zażywa się je przed bezpośrednim spożyciem pokarmu składającego się z nabiału. Ułatwiają one trawienie mleka i zmniejszają dolegliwości ze strony układu pokarmowego. Należy pamiętać, że laktoza obecna jest nie tylko w mleku i produktach mlecznych. Z uwagą sprawdzać trzeba skład różnych produktów spożywczych, do których dodaje się różne źródła laktozy. Laktoza może być ukryta choćby w: czekoladzie, lodach, sosach, pieczywie tostowym, bułeczkach maślanych, margarynie, parówkach, pasztetach, sztucznych słodzikach, a także w lekach i suplementach diety. Podczas zakupów należy z uwagą czytać etykiety i sprawdzać, czy w składzie produktów znajdują się mleko w proszku, serwatka czy tłuszcz mleczny. Podobnie rzecz ma się z niektórymi lekami - niektóre syropy czy polewy (osłony) tabletek zawierają w sobie laktozę.


Dieta przy nietolerancji laktozy – zasady

Dieta przy nietolerancji laktozy ma charakter eliminacyjny i służy leczeniu towarzyszących jej objawów. Może być stosowana zarówno przez dorosłych, jak również dzieci, w tym niemowlęta i noworodki, których organizm nie trawi cukru mlecznego. U osób z wrodzonym niedoborem laktazy konieczne jest bezwzględne stosowanie diety bezlaktozowej przez całe życie. W ich przypadku, spożycie nawet niewielkiej ilości cukru mlecznego, może powodować nasilenie objawów, a nawet stwarzać zagrożenie dla życia. Osoby z nabytym niedoborem laktazy tolerują niewielkie ilości cukru mlecznego. Jednorazowo spożyć mogą około 5-10 g laktozy, co odpowiada 100-200 ml słodkiego mleka. W tej sytuacji nie ma więc potrzeby wykluczenia produktów mlecznych z diety – wystarczy ich ograniczenie i wybieranie produktów z obniżoną zawartością laktozy. Zgodnie z zaleceniami lekarskimi, ważne jest określenie indywidualnego poziomu tolerancji laktozy. Dobrym pomysłem jest obserwacja zależności pomiędzy ilością spożywanych produktów mlecznych a występowaniem skutków ubocznych. Im silniejsze objawy, tym bardziej wskazane staje się zastosowanie diety bezlaktozowej.


Dieta przy nietolerancji laktozy – co można, a czego nie można jeść?

Osoby z wrodzoną lub nabytą nietolerancją mogą bez obaw sięgać po produkty mleczne poddane procesowi fermentacji. Należą do nich choćby jogurt, kefir, maślanka czy sery pleśniowe. Zawarte w nich bakterie probiotyczne produkują laktazę, a więc stymulują proces trawienia cukru mlecznego. Ich spożycie nie tylko nie powoduje nieprzyjemnych objawów, ale i pozwala na wyrównanie niedoborów związanych z eliminacją mleka i produktów mlecznych z diety. Za bezpieczne uznawane są też twarde sery długo dojrzewające, takie jak gouda, cheddar czy parmezan. Ze względu na nieznaczną zawartość laktozy, są dobrze tolerowane przez osoby z jej nietolerancją. Sklepowa lista bezlaktozowych produktów stale się powiększa. Na półkach warto więc szukać zdrowych zamienników opatrzonych napisem „produkt bez laktozy”. Głównymi źródłami laktozy są natomiast mleko i produkty mleczne – zarówno krowie, kozie, owcze, bawole, jak i wszystkich innych ssaków. Poniżej prezentujemy zawartość laktozy w 100 g wybranych produktów:

  • mleko krowie 0,5% – 4,9
  • mleko kozie – 4,4
  • mleko odtłuszczone w proszku – 51
  • mleko pełne w proszku – 39
  • mleko zagęszczone słodzone – 10,3
  • jogurt owocowy – 5
  • czekolada mleczna – 10
  • serek wiejski – 3-3,5
  • ser biały – 3
  • śmietana – 4
  • lody – 3-8
  • ser typu feta – 1

Nietolerancja laktozy – czym zastąpić mleko?

Najlepszymi zamiennikami mleka zwierzęcego są mleka roślinne – sojowe, ryżowe, kokosowe, owsiane, kokosowe, kukurydziane czy gryczane. Osobom z nietolerancją laktozy polecany jest także powstający z mleka sojowego ser tofu. Stanowi on bogate źródła wapnia i białka. Alternatywą dla mleka zwierzęcego jest też mleko bezlaktozowe. Powstaje ono z mleka poprzez usunięcie z niego laktozy. Za bezlaktozowe uznaje się mleka zawierające poniżej 0,5% laktozy.


Dieta przy nietolerancji laktozy – wyrównywanie niedoborów

Należy pamiętać, że mleko wraz z produktami mlecznymi stanowią wartościowe źródło białka, wapnia i witamin B2 i D. Eliminacja laktozy z diety może prowadzić do niebezpiecznych niedoborów. By ich uniknąć, należy wybrać dla siebie pełnowartościową dietę, dostarczającą cenne witaminy i minerały. Niedobory białka można wyrównać dzięki spożyciu drobiu, jaj i nasion roślin strączkowych. Świetnym zastępnikiem mleka krowiego jest pełne białka mleko sojowe. W wapń bogate są między innymi: jarmuż, fasola, otręby pszenne, kasze - gryczana i jęczmienna. Dobrym pomysłem może okazać się również suplementacja wapnia. Dobrym źródłem witaminy B2 jest wspomniane już mleko sojowe, a także groszek zielony, kapusta włoska, brukselka i szpinak. Z kolei witaminę D uzupełnić można wybierając dietę bazującą na rybach. Eliminacja mleka może być sporym wyzwaniem – wymaga bowiem nie tylko wyłączenia podstawowych produktów mlecznych, ale innych produktów, w których – pod różnymi postaciami – mleko jest obecne.

Stosowanie diety bez laktozy wymaga też uzupełniania niezbędnych składników odżywczych. Z pomocą przychodzą gotowe cateringi dietetyczne, komponowane przez dietetyków myślą o potrzebach osób z nietolerancją laktozy.

Znajdź idealnie dopasowaną dietę bez laktozy